1

2

b

à

i

h

ọ

c

THƯỚC GẤP

(3 tiết)

1

GIỚI THIỆU VỀ BÀI HỌC

1.1. Yêu cầu cần đạt

Môn Toán (môn học chủ đạo):

– Nhận biết được đơn vị đo độ dài dm (đề-xi-mét), m (mét).

– Đổi số đo độ dài giữa các đơn vị dm, m và cm.

– Thực hiện được việc tính toán với các số đo độ dài.

– Sử dụng thước đo có chia vạch đến xăng-ti-mét để đo, vẽ đoạn thẳng có độ

dài cho trước.

Môn Mĩ thuật (môn học tích hợp):

– Biết lựa chọn được dụng cụ, vật liệu phù hợp để thực hành (chọn dụng cụ,

vật liệu làm thước gấp).

– Tạo được sản phẩm có sự lặp lại của hình cơ bản (thước gấp có sự lặp lại

của các hình chữ nhật là các đoạn thước).

– Trả lời được các câu hỏi: Sản phẩm dùng để làm gì? Dùng như thế nào?

(Nêu được công dụng và cách sử dụng thước gấp).

1.2. Thử thách STEM

Thử thách đặt ra cho HS là cần dùng các mảnh giấy bìa cứng hoặc bìa

carton mỏng hoặc tấm nhựa mỏng có hình chữ nhật để làm một thước gấp

gồm nhiều đoạn thước nối với nhau và các đoạn này có thể xoay được quanh

vị trí nối. Trên mỗi đoạn thước có chia vạch đến xăng-ti-mét và thước có thể mở

ra (khi sử dụng) hay gấp lại (khi không sử dụng) một cách dễ dàng.

Các tiêu chí chính được yêu cầu khi làm thước gấp và mục tiêu của mỗi tiêu chí:

−

Thước gồm nhiều đoạn, mỗi đoạn có độ dài 10 cm.

−

Mỗi đoạn có chia các vạch cách đều nhau 1 cm và có ghi rõ số đo tại mỗi vạch.

−

Độ dài của thước khi mở thẳng ra từ 30 cm đến 50 cm.

−

Thước có thể mở ra và gấp lại dễ dàng.

1

Ba tiêu chí đầu đáp ứng YCCĐ môn Toán về đơn vị đo độ dài và chuyển đổi

đơn vị, tính toán với các số đo độ dài tiêu chí cuối đáp ứng môn Mĩ thuật (đối với

lớp 2, môn Mĩ thuật bao gồm các yếu tố kĩ thuật và công nghệ).

Đây là một bài học theo định hướng giáo dục STEM, tuy nhiên khuyết yếu tố

Khoa học. Các thành tố STEM cụ thể có mặt trong hoạt động học tập của học

sinh như sau:

T (Kĩ thuật)

Thao tác sử dụng ghim cánh phượng, sử dụng kéo trong quá trình cắt, thứ tự

thực hiện (tính có quy trình) khi nối các đoạn thước.

Kết hợp màu sắc hài hoà, trang trí phù hợp trong mỗi đoạn thước.

E (công nghệ)

Làm quen với vật liệu (bìa cứng chữ nhật khi thực hiện các đoạn thước); ghim

cánh phượng (vừa giúp nối các đoạn thước, vừa giúp xoay các đoạn này dễ dàng).

M (Toán)

Đơn vị đo độ dài (m, dm, cm) và mối quan hệ giữa các đơn vị này.

Sử dụng thước thẳng có chia vạch đến xăng-ti-mét để đo độ dài.

Cộng, trừ các số đo độ dài.

Hình chữ nhật.

1.3. Thời lượng

Bài học này được gợi ý triển khai trong thời lượng từ 3-4 tiết với phân bố thời

gian cụ thể như sau:

Hoạt động

Thời

lượng

Thời gian

triển khai

Mở đầu

(Xác định

vấn đề)

Nghe câu chuyện STEM về đo độ dài và sơ nét về

người phát minh ra thước gấp.

1 tiết

Thay thế cho

bài học về

đề-xi-mét và

mét trong

môn Toán

Tiếp nhận thử thách STEM làm thước gấp

Hình thành

kiến thức mới

(Nghiên cứu

kiến thức nền)

Tìm hiểu về đề-xi-mét

Tìm hiểu về mét

Luyện tập

và vận dụng

(Tìm giải pháp,

chế tạo và

chia sẻ)

Thực hành bổ sung:

-

Thực hành 1: Đổi đơn vị, tính toán các độ dài.

-

Thực hành 2: Vẽ 1 đoạn thước 10 cm có vạch chia

xăng-ti-mét (kết nối với việc làm sản phẩm).

-

Cách sử dụng ghim cánh phượng (GV hướng dẫn

HS nếu cần).

1 tiết

Giờ chính

khoá trong

kế hoạch của

nhà trường

hoặc giờ tăng

cường.

-

Tiếp nhận và gọi tên vật liệu, dụng cụ (giấy bìa

cứng hình chữ nhật, ghim cánh phượng).

-

Tìm hiểu các bước thực hiện thước gấp.

4

Sáng chế STEM: Làm thước gấp

1 tiết

Thử nghiệm và hoàn thiện sản phẩm: sử dụng thước gấp

để đo độ dài một số đồ dùng trong nhóm, kiểm tra sự

thuận tiện của thước khi mở ra hay gấp lại.

Báo cáo và trình diễn: sử dụng thước gấp để đo

độ dài trước lớp.

1.4. Chuẩn bị

− Giáo viên cần có: (Dụng cụ dành riêng cho giáo viên)

STT

Vật liệu, dụng cụ

Số

lượng

Hình ảnh minh hoạ

1

Kềm bấm lỗ

1 cái

2

Que đè lưỡi dài 12

-

14 cm

5

− Mỗi nhóm học sinh cần có:

STT

Vật liệu, dụng cụ

Số

lượng

Hình ảnh minh hoạ

Hoạt động thực hành bổ sung

1

2

bìa

hình

chữ

nhật

(khác

màu) đã đục lỗ sẵn

1 bộ

2

Ghim cánh phượng

1 ghim

3

Bìa cứng hình chữ nhật

15 cm

×

3 cm

1

5

Hoạt động làm sản phẩm thước gấp

1

Bìa cứng hình chữ nhật

15 cm

×

3 cm

5

2

Bìa carton hình chữ nhật

15 cm

×

3 cm

5

3

Thanh nhựa trong hình

chữ nhật 15 cm

×

3 cm

5

4

Ghim cánh phượng

10

5

Kéo

1

6

Bút lông kim

1 cái

7

Thước thẳng

1 cái

8

Băng keo

1 cuộn

6

2

GỢI Ý TIẾN TRÌNH BÀI HỌC

2.1. Xác định vấn đề

Mục tiêu

HS tiếp nhận thông tin về cách đo độ dài của người xưa và một số thông tin

cơ bản về thước gấp.

Tổ chức hoạt động

+ GV kể cho HS về cách đo độ dài của người

xưa dựa trên các bộ phận cơ thể như: ngón tay,

tay, chân,…

+ GV cho HS quan sát một thước gấp thực tế

có đúng 2 đoạn.

+ GV đặt câu hỏi:

•

Thước này có điểm gì khác so với thước thẳng thông thường?

•

Thước gồm bao nhiêu đoạn? Mỗi đoạn có độ dài là bao nhiêu?

•

Thước có thể đo được dài nhất là bao nhiêu?

Lưu ý:

Những câu hỏi này nhằm mục đích khơi gợi sự chú ý, tạo ý niệm ban

đầu cho HS về thước gấp. Điểm khác biệt của thước này với thước kẻ thông

thường là khả năng gấp gọn khi không sử dụng.

+ GV mời HS tham gia vào hoạt động học tập để làm được một thước gấp đáp

ứng các tiêu chí:

•

Thước gồm nhiều đoạn, mỗi đoạn có độ dài 10 cm.

•

Mỗi đoạn có chia các vạch cách đều nhau 1 cm và có ghi rõ số đo tại mỗi vạch.

•

Độ dài của thước khi mở thẳng ra là từ 30 cm đến 50 cm.

•

Thước có thể mở ra và gấp lại dễ dàng.

2.2. Hình thành kiến thức mới

Mục tiêu:

HS nhận biết được đơn vị đo độ dài là dm (đề-xi-mét), m (mét);

chuyển đổi được số đo độ dài giữa các đơn vị, tính toán với các số đo độ dài;

vẽ được một đoạn thước dài 10 cm, có chia vạch đến xăng-ti-mét; gắn được

ghim cánh phượng để làm xoay hai tấm bìa.

Tổ chức hoạt động

a) Hoạt động hình thành kiến thức “Đề-xi-mét”

GV cho HS quan sát Hình 3 (SHS) và yêu cầu HS cho biết độ dài của bút chì.

Từ kết quả trình bày của HS, GV nhấn mạnh một số thông tin:

7

•

Đề-xi-mét là một đơn vị đo dài.

•

Đề-xi-mét viết tắt là dm.

•

1 dm = 10 cm; 10 cm = 1 dm.

Lưu ý:

GV có thể hướng dẫn HS thao tác sử dụng thước thẳng có vạch chia

xăng-ti-mét (cm), đo mẫu vật cụ thể gồm các bước: cách cầm thước, đặt

thước, đọc số đo, viết số đo.

b) Hoạt động hình thành kiến thức “Mét”

GV cho HS quan sát Hình 4 (SHS) và yêu cầu HS cho biết độ dài một sải tay

của bạn nam. Từ kết quả trình bày của HS, GV nhấn mạnh một số thông tin:

•

Mét là một đơn vị đo dài.

•

Mét viết tắt là dm.

•

1 m = 10 dm; 1 m = 100 cm; 10 dm = 1 m; 100 cm = 1 m.

Lưu ý:

GV có thể chuẩn bị một thước thẳng có độ dài 1 mét, có các vạch chia

đến xăng-ti-mét. Đồng thời, GV có thể cho HS quan sát trực tiếp nhằm giúp HS

nhận biết mối quan hệ “1 m = 100 cm = 10 dm”.

c) Hoạt động thực hành kết nối kiến thức toán: đổi đơn vị, tính toán với các số

đo độ dài.

+ GV tổ chức cho HS lần lượt thực hiện các bài tập về đổi đơn vị, tính toán các

số đo độ dài.

+ GV mời một số HS trình bày kết quả các bài tập đã thực hiện.

Lưu ý:

GV cho học sinh nêu mối quan hệ giữa các đơn vị cần đổi trong quá

trình sửa bài nhằm củng cố kiến thức về việc chuyển đổi đơn vị.

d) Hoạt động thực hành kết nối với làm sản phẩm

+ GV tổ chức cho HS làm việc theo nhóm, giao cho mỗi nhóm bộ vật liệu là bìa

màu cứng (thanh hình chữ nhật, dài 13

-

15 cm, rộng 2

-

3 cm).

+ GV yêu cầu HS thực hiện lần lượt các nhiệm vụ: vẽ một đoạn thước dài 10 cm

lên tấm bìa và chia các vạch đều nhau 1 cm; thực hiện một số phép toán liên

quan đến độ dài thước gấp (cộng nhiều lần số 10) và số đoạn của thước gấp

(cộng tới và đếm).

Lưu ý:

GV không nên chọn các độ dài cần tính toán ứng với 3 hoặc 5 đoạn

thước vì sẽ trùng với yêu cầu về độ dài thước gấp trong tiêu chí sản phẩm.

HS chỉ mới học phép nhân và phép chia cho 2, 5 nên GV cần lưu ý cho HS cộng

nhiều lần số 10 khi tính độ dài thước gấp hoặc tính số đoạn thước.

8

Ví dụ:

HS muốn làm thước dài 40 cm thì HS cần tính:

Thước có 2 đoạn thì chiều dài thước là: 10 cm + 10 cm = 20 cm.

Thước có 3 đoạn tức là thêm một đoạn nữa nên thước có 3 đoạn sẽ dài:

20 cm + 10 cm = 30 cm.

Độ dài này chưa đạt tới mức mong muốn nên tiếp tục tăng thêm 1 đoạn thành

4 đoạn và tính được độ dài thước là: 30 cm + 10 cm = 40 cm.

Tới đây, đã được chiều dài thước gấp là 40 cm nên câu trả lời là 4 đoạn thước.

e) Hoạt động thực hành tạo khớp xoay với ghim cánh phượng

GV chuẩn bị cho mỗi nhóm 2 đoạn bìa cứng đã đục lỗ (độ rộng lỗ phù hợp với

ghim cánh phượng). Các nhóm HS sử dụng ghim cánh phượng để nối hai

đoạn bìa cứng như hướng dẫn bằng hình trong sách học sinh, cần làm sao

cho hai đoạn bìa có thể xoay để duỗi thẳng hoặc gập 2 đoạn lại dễ dàng.

Lưu ý:

Có nhiều kích cỡ ghim cánh phượng khác nhau, GV nên chọn loại có

chiều dài từ 1,5 - 2 cm. GV cần hướng dẫn HS cẩn thận khi thao tác để tránh

bị đau tay.

2.3. Vận dụng

Mục tiêu:

HS vận dụng kiến thức mới, kinh nghiệm trong hoạt động thực hành

và hợp tác cùng nhau để làm thước gấp từ các vật liệu được giáo viên chuẩn

bị theo các tiêu chí đã được công bố rồi thử nghiệm và chia sẻ kết quả trước

lớp.

Tổ chức hoạt động

+ GV giới thiệu vật liệu có thể chọn lựa để làm thước gấp.

+ GV đặt các câu hỏi để dẫn dắt HS lên kế hoạch thực hiện thước gấp (GV phát

cho mỗi nhóm một phiếu học tập).

+ GV cho đại diện nhóm HS trình bày kết quả thảo luận nhóm về vật liệu cần

dùng, độ dài thước dự định thực hiện, sự phối hợp màu sắc của các đoạn

thước (các đoạn cùng màu hay khác màu, hay xen kẽ), cách kết nối các đoạn

thước, đánh dấu vị trí dự kiến sẽ bấm lỗ các đoạn thước.

Lưu ý:

GV sử dụng kềm bấm lỗ để hỗ trợ HS việc đục lỗ trên các đoạn thước.

+ Trong khi HS làm sản phẩm, GV nhắc nhở các nhóm giữ vệ sinh, cẩn thận khi

mở hai chân của ghim cánh phượng, sử dụng kéo, kiểm tra xem thước gấp

của nhóm thực hiện đã đúng yêu cầu hay chưa (nếu chưa thì cần sửa chữa).

GV có thể đề nghị các nhóm HS sử dụng thước vừa chế tạo xong để đo chiều

dài của bàn học, ghế ngồi.

9

+ Sau khi các nhóm HS hoàn thành thước gấp, GV đề nghị các nhóm lần lượt

cử đại diện lên trước lớp giới thiệu sản phẩm thước gấp do nhóm thực hiện

và biểu diễn cách sử dụng thông qua việc đo đạc một số độ dài của các đồ

dùng trong lớp như độ dài bàn GV, độ dài của bảng,...

+ GV tuyên dương các nhóm có sản phẩm đạt đủ các tiêu chí, khích lệ các

nhóm có khó khăn hay có kết quả còn hạn chế.

+ GV hỏi lại: Thước gấp này có cất dễ dàng vào trong hộp bút không? Vì sao?

Từ kết quả trả lời của HS, GV viên gợi ý hướng việc làm thước gấp nhỏ hơn,

dễ bỏ túi để tặng bố mẹ hoặc người thân.

+ GV có thể đặt vấn đề và hướng dẫn HS bo tròn đầu các đoạn thước để không

bị che khuất các số ở chỗ nối các đoạn.

+ GV có thể giới thiệu một vài thông tin về thước laser.

3

TÀI LIỆU HỖ TRỢ BÀI HỌC

3.1. Thông tin bổ trợ

Bổ trợ về kiến thức

•

Từ thời xa xưa, hoạt động đo đạc độ dài đóng một vai trò quan trọng trong

lịch sử. Các công cụ đo độ dài được sử dụng đầu tiên chủ yếu dựa trên cơ

thể con người như một đốt ngón tay, một gang tay, một cẳng tay, một sải

tay, một bàn chân,… Thước đã trở thành một công cụ đo lường hữu hiệu,

thiết thực trong việc đo độ dài, vẽ các đường thẳng. Các nhà khảo cổ đã

phát hiện được một thanh thước bằng đồng có niên đại từ năm 2650 trước

Công nguyên. Bên cạnh đó, người ta đã sử dụng nhiều loại vật liệu khác

nhau như đồng, gỗ, ngà voi,… để chế tạo các thanh thước có hình dạng,

kích thước khác nhau.

•

Thước gấp là một trong những loại thước được sử dụng nhiều bởi các thợ

mộc. Thước này do Johannes Anton Ullrich (1826–1895), nhà phát minh

người Đức sáng chế vào năm 1851. Nguyên bản ban đầu của thước gấp

gồm nhiều đoạn ngắn (khoảng gần 20 cm), chúng được nối với nhau bằng

bản lề xoay và có thể kéo dài hơn 6 feet (hơn 183 cm). Thước gấp có ưu

điểm nhỏ gọn, dễ dàng mang theo hoặc sử dụng trong không gian hạn chế.

Ngoài ra thước gấp còn có thể sử dụng để đo góc, vẽ nhanh các đường

thẳng song song,...

•

Thước laser là công cụ đo khoảng cách như chiều dài, chiều cao hoặc chiều

rộng,… thông qua chùm tia laser. Một trong những ưu điểm của thước

laser là tính chính xác cao và không mất nhiều thời gian trong quá trình

đo. Khoảng thời gian để thực hiện việc đo khoảng cách giữa hai vị trí cách

10

nhau 100 m là vài giây. Đồng thời, công cụ đo này dễ dàng đo đạc tại các

những điểm khó tiếp cận nhất như trần nhà, mái nhà, ban công,... góp phần

tăng tính an toàn khi đo đạc. Do đó, thước laser là trở thành một công cụ

đo hữu ích cho kĩ sư xây dựng, thợ mộc,…

Bổ trợ về kĩ năng

+ Trong trường hợp không tìm được ghim cánh phượng, GV có

thể thay thế bằng nút bấm.

+ Sản phẩm tham khảo:

2. Phiếu học tập

(GV có thể chuẩn bị Phiếu học tập cho HS hoặc yêu cầu HS trả lời trực tiếp

các câu hỏi)

Phiếu học tập số 1

Ý TưởNG THIẾT kẾ THưỚC Gấp

Vật liệu sử dụng làm thước:

Độ dài của thước gấp dự định thực hiện:

Số đoạn thước cần làm:

Màu sắc của thước:

Cách nối các đoạn thước:

Dự kiến trang trí các đoạn thước:

Đánh dấu (x) vào vị trí cần xỏ ghim cánh phượng để nối hai đoạn thước

Đoạn thước 1 Đoạn thước 2

11

Phiếu học tập số 2

pHâN CôNG

Tên thành viên

Thực hiện nhiệm vụ

Hoàn thành

Chưa hoàn thành

…

…

…

…

...

12